Mavi Ekran Hatası Neden Olur?

Mavi ekran hatası (BSOD – Blue Screen of Death), Windows’un kritik bir hatayla karşılaşıp sistemi korumak için durdurmasıdır. “Bilgisayar mavi ekran verdi”, “Windows 11 mavi ekran hatası”, “Windows 10 mavi ekran stop code” gibi aramalar aslında aynı şeye çıkar: ya sürücü (driver) tarafında bir çakışma/bozulma vardır, ya donanım kararsızdır, ya da sistem dosyaları ve disk/RAM gibi bileşenlerde problem vardır. Bu yazıda mavi ekran neden olur sorusunu net şekilde açıklayıp, en sık görülen BSOD kodlarını ve tek tek uygulanabilir çözüm adımlarını anlatıyorum.

Mavi Ekran (BSOD) Nedir, Neden Olur?

BSOD, Windows çekirdeğinin (kernel) devam edemeyeceği düzeyde bir hata aldığını gösterir. Çoğu BSOD olayı “tesadüf” değildir; altında bir tetikleyici vardır. En sık nedenler:

– Hatalı veya uyumsuz sürücü (ekran kartı, chipset, depolama, ağ, ses sürücüsü)

– RAM arızası / XMP-EXPO profil kararsızlığı

– Disk hatası (SSD/HDD bozulması, bad sector, dosya sistemi hatası)

– Aşırı ısınma, güç yetersizliği, PSU sorunları

– Overclock / undervolt ayarları (CPU/GPU/RAM)

– Windows güncellemesi sonrası uyumsuzluk

– Kötü amaçlı yazılım veya sistem dosyası bozulması

Mavi Ekran Stop Code Nedir ve Nereden Bulunur?

Mavi ekranda genelde bir “Stop code” görürsün: örneğin IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL ya da CRITICAL_PROCESS_DIED. Bu kod, hatanın sınıfını anlatır ama tek başına “kesin parça şu” demez. Yine de teşhis için çok değerlidir.

Stop code’u kaçırdıysan veya bilgisayar restart atıp kapandıysa şu yöntemlerle bulabilirsin:

1) Olay Görüntüleyici: Win + X → Olay Görüntüleyici → Windows Günlükleri → Sistem → “BugCheck” veya “Kernel-Power” olaylarına bak.

2) Güvenilirlik Geçmişi: Denetim Masası arama kısmına “Güvenilirlik” yaz → “Güvenilirlik geçmişini görüntüle” → kritik hatalar.

3) Minidump Dosyaları: C:\Windows\Minidump klasörüne bak. Dosyalar varsa analiz yapılabilir.

En Sık Görülen Mavi Ekran Kodları ve Ne Anlama Geldikleri

1) IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL

Genelde sürücü hatası veya RAM kararsızlığıyla ilişkilidir. Ağ sürücüsü, depolama sürücüsü, antivirüs filtreleri, bozuk RAM ve overclock sık tetikler.

2) KMODE_EXCEPTION_NOT_HANDLED

Hatalı sürücü veya çekirdek modunda exception. Yeni takılan donanım, güncel olmayan driver, ekran kartı sürücüsü veya sistem dosyası bozulması görülebilir.

3) CRITICAL_PROCESS_DIED

Windows’un kritik bir işlemi çöktüğü için sistemi durdurmasıdır. Bozuk sistem dosyası, disk hatası, güncelleme sonrası bozulma, bazen RAM sorunları tetikler.

4) SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION

Sistem servisleri/driver etkileşiminde hata. Ekran kartı driver’ı (özellikle oyun açarken), üçüncü parti güvenlik yazılımları ve hatalı güncellemeler sık sebeptir.

5) DPC_WATCHDOG_VIOLATION

Çoğu zaman depolama tarafı (SSD firmware, SATA/AHCI sürücüleri, NVMe driver), disk gecikmesi veya bozuk driver ile ilişkilidir. Windows 10/11’de çok sık aranan BSOD kodlarındandır.

6) WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR

Genelde donanım kaynaklıdır: CPU kararsızlığı, overclock, undervolt, anakart VRM, PSU, ısı, bazen RAM. Bu kod geliyorsa yazılımdan çok donanıma odaklanmak gerekir.

7) PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA

RAM, sürücü veya bozuk sistem dosyaları. Antivirüs sürücüleri, bozuk RAM modülü, disk hatası ve hatalı driver sık neden olur.

8) MEMORY_MANAGEMENT

Adı üstünde: bellek yönetimi hatası. RAM arızası veya RAM ayar kararsızlığı (XMP/EXPO) en yaygın sebeptir. Driver da tetikleyebilir ama önce RAM test edilir.

9) INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE

Windows açılırken boot diskine erişemiyor. BIOS/UEFI ayarı değişmiş olabilir (AHCI/RAID), depolama sürücüsü bozulmuş olabilir, güncelleme sonrası boot sürücüleri sorunlu olabilir.

10) NTFS_FILE_SYSTEM / KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR

Disk/NTFS dosya sistemi hataları veya disk okuma sorunları. SSD/HDD sağlık problemi, kablo sorunu (özellikle SATA), güç dalgalanması gibi sebeplerle çıkar.

Mavi Ekran Çözümü İçin Sıralı Teşhis ve Onarım Adımları

1) Son Yapılan Değişiklikleri Geri Al

Mavi ekran genelde bir şey değiştikten sonra başlar: yeni driver, yeni Windows güncellemesi, yeni RAM, XMP açma, undervolt, yeni antivirüs, yeni donanım. Sorun “dünden beri” başladıysa “dün ne yaptın?” sorusu teşhisin yarısıdır.

– Yeni driver yüklediysen geri al veya temiz kurulum yap

– Yeni takılan RAM/SSD/GPU varsa yerinden söküp tekrar oturt

– XMP/EXPO açtıysan kapatıp test et

– Overclock/undervolt varsa sıfırla

2) Güvenli Modda Açıp Hatalı Sürücüyü Ayıkla

Windows normal açılmıyorsa Güvenli Mod (Safe Mode) ile açmak, sürücü kaynaklı BSOD’larda hayat kurtarır.

Güvenli Mod için: Shift’e basılı tutarak Yeniden Başlat → Sorun Gider → Gelişmiş Seçenekler → Başlangıç Ayarları → Güvenli Mod.

Güvenli Modda:

– Son yüklenen driver’ı kaldır

– Üretici sitesinden doğru driver indir

– “Driver booster” tarzı otomatik sürücü araçlarını kaldır (çok BSOD çıkarırlar)

3) Ekran Kartı Sürücüsünü Temiz Kur (DDU Mantığı)

Oyun açarken, video edit yaparken veya sürücü güncellemesi sonrası BSOD oluyorsa en şüpheli parça ekran kartı driver’ıdır. Normal kaldır/kur bazen yetmez; kalıntılar sorun çıkarır.

– Mevcut GPU sürücüsünü kaldır

– Yeniden başlat

– En güncel “stabil” sürümü üreticiden indir (NVIDIA/AMD/Intel)

Not: Eğer en güncel sürümde başladıysa 1-2 sürüm eski “stabil” versiyon denenebilir.

4) Sistem Dosyalarını Onar (SFC ve DISM)

CRITICAL_PROCESS_DIED, SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION gibi kodlarda bozuk sistem dosyaları sık çıkar. Yönetici yetkili Komut İstemi/PowerShell açıp şu komutları çalıştır:

– sfc /scannow

– DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth

İşlem bitince yeniden başlatıp BSOD tekrarlıyor mu bak.

5) Disk Hatalarını Kontrol Et (CHKDSK ve SMART Mantığı)

NTFS_FILE_SYSTEM, KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR, diskle ilgili donma ve mavi ekranlarda disk sağlığı kontrol edilir.

Komut satırında:

– chkdsk C: /f /r

Bu komut yeniden başlatma isteyebilir. Ayrıca:

– C sürücüsünde boş alan bırak (en az %15-20)

– SATA diskse kabloyu kontrol et (gevşek/kalitesiz kablo BSOD çıkarabilir)

SSD/HDD sağlık durumu düşükse yazılım çözümüyle oyalanmak yerine disk değişimi düşünülür.

6) RAM Testi Yap: En Çok Atlana Adım

MEMORY_MANAGEMENT, PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA ve rastgele stop code’lar alıyorsan RAM testini atlama. RAM arızası bazen “günde bir” BSOD yapar, bazen de sadece oyun yük altında yapar.

– Windows Bellek Tanılama: Win + R → mdsched.exe

– Daha ciddi test için: MemTest mantığıyla uzun test (USB üzerinden) yapılır

RAM’ler çift modülse tek tek dene. Slot değiştir. XMP/EXPO kapalıyken test et. Çoğu “mavi ekran çözümü” burada biter.

7) Isı ve Güç Sorunlarını Ele

WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR görüyorsan ısı ve güç tarafına bakmadan olmaz:

– CPU/GPU sıcaklıklarını izle (yük altında)

– Fanlar dönüyor mu, termal macun kurumuş mu

– PSU yetersiz veya yaşlıysa yükte çökebilir

– Laptopta adaptör orijinal mi, güçte dalgalanma var mı

Isı/güç problemi yazılımla “kalıcı” çözülmez. Donanım bakımı veya parça değişimi gerekir.

8) Windows Update ve Sürücü Çakışmalarını Yönet

Bazen Windows Update, sürücüleri otomatik günceller ve sistemde çakışma çıkar. Mavi ekran bir güncellemeden sonra başladıysa:

– Son kalite güncellemesini kaldırmayı dene

– Üretici driver’larını tekrar kur

– Anakart chipset ve depolama sürücülerini özellikle güncel tut

9) Minidump Analizi ile Hangi Sürücü Çökertiyor Bul

“Sorun ne?” sorusunun en net cevabı bazen minidump analizidir. C:\Windows\Minidump içindeki dosyalar, hataya sebep olan modülü işaret edebilir. Burada amaç rastgele tahmin değil, hangi .sys dosyası çökertiyor görmektir.

Örnek: Eğer raporda ağ sürücüsü görünüyorsa Wi-Fi/LAN driver’ı hedeflenir. Depolama görünüyorsa NVMe/AHCI tarafına gidilir. Antivirüs sürücüsü görünüyorsa antivirüs kaldırılıp test edilir.

Windows 11 ve Windows 10 İçin Sık Görülen BSOD Senaryoları

Oyun Açınca Mavi Ekran (BSOD)

Oyun yük altında GPU/CPU/RAM’i zorluyor. Bu durumda sürücü + sıcaklık + PSU üçlüsü öne çıkar.

– GPU driver’ını temiz kur

– Sıcaklıkları kontrol et

– Overclock/undervolt varsa kapat

– RAM XMP/EXPO kapalı test et

Bilgisayar Boştayken Mavi Ekran

Boştayken BSOD genelde arka plan servisleri, driver çakışmaları, disk uyku/enerji ayarları veya güncelleme ile tetiklenir.

– Başlangıçta çalışan gereksiz servisleri azalt

– Chipset ve depolama sürücülerini üreticiden güncelle

– Disk güç yönetimi ayarlarını kontrol et

Açılışta Mavi Ekran ve Sürekli Yeniden Başlama

INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE gibi kodlar burada sık çıkar.

– BIOS’ta depolama modu (AHCI/RAID) değişti mi kontrol et

– Son güncelleme/driver değişimini geri al

– Güvenli Mod ile açıp depolama sürücülerini düzelt

Mavi Ekran Almamak İçin Net Önlemler

BSOD tamamen “şans işi” değil. Düzenli bakım ve doğru alışkanlıklarla ciddi şekilde azaltırsın:

– Sürücüleri rastgele yazılımlarla değil, üretici sitesinden kur

– Windows’u güncel tut ama sorun çıkaran güncellemelerde geri dönüş planın olsun

– SSD/HDD sağlığını takip et, disk doluluğunu abartma

– RAM ayarlarını stabil tut, XMP/EXPO her sistemde stabil çalışmaz

– Isı değerlerini kontrol et, laptoplarda temizlik ve macun bakımı ihmal edilmesin

– Kalitesiz güç kaynağı (PSU) veya adaptörle sistemi zorlamaya çalışma

Stop Code’a Göre Hangi Adımı Önce Denemelisin?

Stop code’a göre öncelik değişir:

– MEMORY_MANAGEMENT / PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA: RAM testi, XMP kapat

– DPC_WATCHDOG_VIOLATION: NVMe/AHCI sürücüsü, SSD firmware, depolama sürücüleri

– WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR: ısı, güç, OC/UV kapat, donanım stabilitesi

– INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE: BIOS depolama modu, boot sürücüsü, depolama driver’ı

– SYSTEM_SERVICE_EXCEPTION / KMODE_EXCEPTION_NOT_HANDLED: sürücüler, sistem dosyaları (SFC/DISM)

Mavi ekran hatası çözümü, “tek ayar değiştir geçsin” işi değildir. Doğru sırayla ilerlersen hem zaman kaybetmezsin hem de sorunun kaynağını net yakalarsın. BSOD tekrar ediyorsa, stop code’u not al, minidump varsa analiz et ve özellikle RAM/disk/sürücü üçlüsünü sağlamlaştır. Eğer WHEA gibi donanım odaklı kodlar geliyorsa yazılım tarafında oyalanmayı bırakıp ısı-güç-stabiliteyi çözmek zorundasın.